Kablo Kesiti Akım Taşıma Kapasitesi Tablosu (5x10 Kaç Amper?)
Bir kablonun ne kadar akım taşıyabileceği, sadece kesitine değil döşeme yöntemine, ortam sıcaklığına ve diğer kablolarla gruplanma durumuna bağlıdır.
Öne Çıkanlar
- "5x10" ifadesi, 5 damarlı ve her damarı 10 mm² kesitli bir kabloyu tanımlar; yükü genelde 3 faz iletkeni taşır, nötr kısmen yüklenir, toprak (PE) iletkeni normal işletmede akım taşımaz.
- Akım taşıma kapasitesi; döşeme (referans) yöntemi, ortam sıcaklığı, yüklü iletken sayısı ve diğer kablolarla gruplama durumuna göre önemli ölçüde değişir.
- Aynı kablo boru içinde (Yöntem B2) en düşük, duvara tespitte (C) daha yüksek, delikli tavada veya havada (E) en yüksek akımı taşır.
- Kablo seçiminde akım taşıma kapasitesi kadar gerilim düşümü sınırı ve kısa devre dayanımı da belirleyicidir.
- Kesin ve bağlayıcı değerler için TS HD 60364-5-52 standardının ilgili tabloları ve düzeltme faktörleri esas alınmalıdır.
"5x10 Kablo" Ne Anlama Gelir?
Kablo etiketlerinde görülen "5x10" gösterimi, kablonun damar (iletken) sayısını ve her bir damarın kesitini ifade eder: 5 damarlı, her damar 10 mm² kesitli bir kablo. Üç fazlı bir tesiste bu yapı genellikle 3 faz + nötr + toprak (PE) olarak kullanılır. Yükü fiilen taşıyan iletkenler 3 faz damarıdır; nötr, yükün dengesizliğine göre kısmen akım taşır, toprak iletkeni ise normal işletme koşullarında akım taşımaz ve yalnızca arıza anında devreye girer. Bu nedenle akım taşıma kapasitesi hesaplanırken referans, "3 yüklü iletken" varsayımına göre yapılan tablo değerleridir.
Kablo Akım Taşıma Kapasitesini Belirleyen Faktörler
Aynı kesitteki bir kablonun taşıyabileceği akım, döşendiği ortama göre büyük farklılık gösterir. Standartlarda bu farklılık "referans döşeme yöntemi" (Method A1, A2, B1, B2, C, E, F gibi) ile tanımlanır: kablonun boru içinde mi (B1: tek damarlı iletkenler, B2: çok damarlı kablo), duvara doğrudan tespitli mi (C), yoksa delikli tavada ya da havada mı (E: çok damarlı, F: tek damarlı) döşendiği soğumayı ve dolayısıyla akım taşıma kapasitesini belirler. Bu faktörlerin hepsini tek seferde uygulamak için kablo kesiti hesaplama aracını kullanabilirsiniz; sahada ise endüstriyel elektrik taahhüt işlerinde kablo güzergâhı ve tava düzeni belirlenirken birlikte değerlendirilir.
- Döşeme/referans yöntemi: Kablonun havayla teması ne kadar fazlaysa ısınan iletken o kadar rahat soğur ve akım taşıma kapasitesi artar.
- Ortam sıcaklığı: Standart tablolar genelde 30°C ortam sıcaklığına göre verilir; daha sıcak ortamlarda düzeltme (derating) katsayısı uygulanarak kapasite düşürülür.
- Gruplama: Birden fazla kablo yan yana veya üst üste döşendiğinde, birbirlerinin ısısını etkilemeleri nedeniyle her kablonun kapasitesi bir gruplama faktörüyle azaltılır.
- Yüklü iletken sayısı: 2 yüklü iletkenli (tek faz) devrelerin tablo değeri, 3 yüklü iletkenli (üç faz) devrelerden farklıdır.
- Yalıtım malzemesi: PVC (70°C) ve XLPE/EPR (90°C) yalıtımlı kabloların izin verilen çalışma sıcaklığı ve dolayısıyla akım kapasitesi farklıdır.
Yaygın Kablo Kesitleri İçin Yaklaşık Akım Taşıma Tablosu
Tablo, bakır iletkenli ve PVC yalıtımlı (70 °C) çok damarlı kablolar için 30 °C ortam sıcaklığında, 3 yüklü iletken ve gruplamasız döşeme değerlerini verir (TS HD 60364-5-52 Tablo B.52.4, Yöntem E için B.52.10). Boru içindeki tek damarlı iletkenler (NYA/H07V-U, Yöntem B1) biraz daha yüksek değer alır; örneğin 10 mm² için 50 A. XLPE yalıtımlı kablolar (90 °C) için ayrı tablolar kullanılır.
| Kesit | Boru/kanal içinde, çok damarlı (B2) | Duvara tespit (C) | Delikli tava / havada (E) |
|---|---|---|---|
| 1,5 mm² | 15 A | 17,5 A | 18,5 A |
| 2,5 mm² | 20 A | 24 A | 25 A |
| 4 mm² | 27 A | 32 A | 34 A |
| 6 mm² | 34 A | 41 A | 43 A |
| 10 mm² | 46 A | 57 A | 60 A |
| 16 mm² | 62 A | 76 A | 80 A |
| 25 mm² | 80 A | 96 A | 101 A |
| 35 mm² | 99 A | 119 A | 126 A |
| 50 mm² | 118 A | 144 A | 153 A |
| 70 mm² | 149 A | 184 A | 196 A |
| 95 mm² | 179 A | 223 A | 238 A |
| 120 mm² | 206 A | 259 A | 276 A |
| 150 mm² | 225 A | 299 A | 319 A |
| 185 mm² | 255 A | 341 A | 364 A |
| 240 mm² | 297 A | 403 A | 430 A |
Değerler referans koşullar içindir; projede sıcaklık, gruplama ve döşeme düzeltmeleri uygulanmalıdır.
5x10 Kablo Kaç Amper Taşır?
5x10 NYY üç fazlı yükte 3 yüklü iletken sayılır. 30 °C ortamda ve gruplamasız döşemede taşıyabileceği akım boru içinde 46 A (B2), duvara tespitte 57 A (C), delikli kablo tavasında 60 A'dır (E). Örneğin 35 °C ortamda katsayı 0,94; aynı tavada yan yana dört devrede yaklaşık 0,77 alınır (Tablo B.52.14 ve B.52.17). Toprağa gömülü döşemede (Yöntem D) değer, zemin ısıl direncine göre ayrıca hesaplanır.
Kablo Seçiminde Akımdan Başka Nelere Bakılır?
Akım taşıma kapasitesi yeterli olsa bile, uzun hatlarda gerilim düşümü sınırı aşılabilir; bu durumda kesit, akım tablosundan değil gerilim düşümü hesabından belirlenir. Ayrıca kablonun besleme ucundaki koruma cihazının (sigorta/TMŞ) kesme kapasitesi, olası kısa devre akımına karşı kablonun ısıl dayanımını aşmamalıdır. Mekanik koruma (kanal, tava, gömlek), yangına dayanıklılık gereksinimi (kaçış yolları, yangın pompası besleme hatları gibi kritik devrelerde) ve UV/kimyasal dayanım da seçimi etkileyen diğer faktörlerdir.
Ön değerlendirme için kablo kesiti hesaplama aracını kullanabilirsiniz. Kısa devre dayanımı kontrolü için kısa devre akımı ve koruma seçimi için TMŞ seçimi rehberlerine bakın.
Sık Sorulan Sorular
5x10 kablo kaç amper taşır?
5x10, 5 damarlı 10 mm² kesitli bir kabloyu ifade eder; yükü taşıyan 3 faz iletkeni esas alınır. Bakır iletkenli, PVC yalıtımlı 5x10 kablo 30 °C ortamda boru içinde 46 A, duvara tespitte 57 A, delikli tavada 60 A taşır. Kesin değer, seçilen referans döşeme yöntemi, ortam sıcaklığı ve gruplama düzeltme faktörlerine göre TS HD 60364-5-52 tablolarından belirlenir.
10 mm² kablo kaç kW çeker?
400 V üç fazlı sistemde cosφ 0,8 kabulüyle boru içinde (46 A) yaklaşık 25,5 kW, delikli tavada (60 A) yaklaşık 33,3 kW eder. Kesin değer döşeme yöntemine, güç faktörüne ve gerilim düşümü sınırına bağlıdır.
Kablo kesiti neye göre seçilir?
Kablo kesiti; yük akımı, döşeme yöntemi, ortam sıcaklığı, diğer kablolarla gruplama durumu, izin verilen gerilim düşümü ve kısa devre dayanımı birlikte değerlendirilerek seçilir. Sadece akım taşıma tablosuna bakmak yeterli değildir; gerilim düşümü hesabı uzun hatlarda belirleyici olabilir.
NYY ve NYA kablo arasındaki fark nedir?
NYY, PVC yalıtımlı ve PVC kılıflı, doğrudan toprağa veya kanala döşenebilen bir güç kablosudur. NYA ise tek damarlı, PVC izoleli, genellikle boru içinde veya pano dahilinde kullanılan bir iletkendir. Kullanım yeri ve mekanik/kimyasal dayanım gereksinimlerine göre tercih edilir.
Resmî Kaynaklar
- TS HD 60364-5-52 Elektrik donanımının seçimi ve tesisi – Kablo sistemleri (Türk Standardları Enstitüsü); IEC karşılığına AMD1:2024 yayımlandı
- Elektrik İç Tesisleri Yönetmeliği (RG 04.11.1984/18565)
Bu içerik yalnızca bilgilendirme amaçlıdır ve mühendislik projelendirmesi yerine geçmez. Akım taşıma değerleri döşeme yöntemi, ortam koşulları ve standart revizyonlarına göre değişebilir. Kesin kablo kesiti seçimi için yetkili bir elektrik mühendisinden görüş alınması önerilir.
İlgili kaynaklar: Kablo Metraj Şablonu, Kablo Neden Aşırı Isınır?.