Kaçak Akım Rölesi Seçimi: 30 mA mı 300 mA mı? A / AC / B Tipi
Kaçak akım rölesi (RCD/RCCB); hayat koruma, yangın koruma ve seçicilik amacıyla panolarda farklı akım eşikleri ve tipleriyle kullanılır.
Öne Çıkanlar
- 30 mA ek koruma (hayat koruma), en fazla 300 mA yangın koruma amaçlı kullanılır.
- AC tipi sadece AC kaçakları; A tipi darbeli DC bileşenli kaçakları algılar. Elektronik yüklü modern tesisatlarda A tipi tercih edilir.
- B tipi düz DC kaçakları da algılar; üç fazlı sürücülerde gerekir. EV şarjda B tipi veya A tipi + 6 mA DC algılama (RDC-DD) kullanılır; GES'te inverter üreticisinin beyanına bakılır.
- Ana pano + tali pano kademelemesi ile "selektif" koruma sağlanır: alt açar, ana açmaz.
- Test butonu yalnız mekanizmayı dener; açma akımı ve süresi periyodik kontrolde RCD test cihazıyla ölçülür.
Kaçak Akım Rölesi Nedir?
Kaçak akım rölesi (RCD - Residual Current Device), bir devrenin faz ve nötrden geçen akımların vektörel toplamını sürekli izler. Normal koşullarda bu toplam sıfırdır; toprağa doğru bir kaçak varsa toplam sıfırdan farklı olur ve fark anma kaçak akımını (IΔn) aştığında röle devreyi açar. Genel tip rölede açma süresi IΔn'de en fazla 300 ms, 5×IΔn'de en fazla 40 ms'dir; S tipinde IΔn'de 130–500 ms aralığındadır (IEC 61008-1/61009-1). Elektrik İç Tesisleri Yönetmeliği Madde 39 ayrıca arızalı devrenin 0,2 s içinde açılmasını ister. Mevcut tesisinizdeki rölelerin doğru seçilip seçilmediği, periyodik kontrol sırasında yapılan açma akımı ve açma süresi testleriyle doğrulanabilir.
30 mA ve 300 mA: Amaç Farklı
| Eşik | Amaç | Uygulama |
|---|---|---|
| 10 mA | Yüksek hassasiyet | Üretici veya şartname istediğinde özel uygulamalar (bazı tıbbi ve ıslak hacim cihazları) |
| 30 mA | Hayat koruma | Ev, ofis, iş yeri son priz devreleri; elektrikli el aleti |
| 100 mA | Yangın koruma ara kademe | Tali pano bölünmesi, aydınlatma kolonları |
| 300 mA | Yangın koruma / seçicilik | Ana pano, kolon başları, sanayi ana besleme |
| 0,1–30 A ayarlı | Toprak hata koruması | Trafo çıkışı ve ana dağıtım: RCD yerine kesiciye bağlı ayarlı, gecikmeli toprak hata rölesi (G fonksiyonu) |
30 mA RCD, temel yalıtımın bozulduğu veya kullanıcının dikkatsizliğiyle oluşan dokunmalarda ek koruma sağlar; IEC 60479-1'deki akım-süre eğrilerine göre ventriküler fibrilasyon riski bu eşik ve açma süreleriyle düşük tutulur. TS HD 60364-4-41 411.3.3'e göre 32 A'ya kadar priz devrelerinde ve dış mekânda kullanılan 32 A'ya kadar seyyar cihazları besleyen devrelerde istenir; banyo, şantiye ve tarım yapıları gibi özel yerlerde 7xx bölümleri ek şartlar koyar. Ana dağıtımda seçicilik için 300 mA S tipi kullanılır; aksi hâlde tek bir devredeki kaçak bütün tesisi kapatır.
A / AC / B / F Tipi Farkları
| Tip | Algıladığı kaçak | Kullanım alanı |
|---|---|---|
| AC | Sadece sinüsoidal AC | Eski konut tesisatları. Elektronik yüklü yeni tesisatlarda uygun değildir. |
| A | AC + darbeli DC (yarım dalga) | Modern konut, ofis, LED sürücüler, klima, tek fazlı elektronik yükler |
| F | A tipi + 1 kHz'e kadar karma frekanslı kaçaklar, 10 mA'ya kadar düz DC (IEC 62423) | Tek fazlı frekans konvertörüyle beslenen pompa, fan, çamaşır makinesi gibi yükler |
| B | F tipi + düz DC ve 1 kHz'e kadar sinüsoidal kaçaklar (IEC 62423) | Üç fazlı frekans konvertörü beslemesi; EV şarjda RDC-DD yoksa; GES'te inverter DC kaçak akımı ayıramıyorsa |
| B+ | B + 20 kHz'e kadar (DIN VDE 0664-400) | Yüksek anahtarlama frekanslı sürücülerde yangın koruma amaçlı |
EV şarj ve GES: TS HD 60364-7-722 her şarj noktası için ayrı RCD ister: B tipi veya A tipi + 6 mA DC kaçak algılama düzeni (RDC-DD, IEC 62955). Birçok şarj ünitesi RDC-DD'yi kendi içinde taşır. GES'te TS HD 60364-7-712'ye göre, IEC 62109-1 uyumlu ve DC kaçak akımı şebekeye aktarmayan inverterlerde A tipi yeterlidir; üretici beyanı yoksa B tipi seçilir.
Selektivite: İki Kademeli Koruma
Kaçak akım rölelerinin panoda kademelenmesi, bir alt kolon açtığında üst kolonun açmamasını sağlar. İki koşul birlikte sağlanmalıdır:
- Akım koşulu: Üst kademe IΔn ≥ 3 × Alt kademe IΔn (ör. üstte 300 mA, altta 30 mA)
- Zaman koşulu: Üst kademe S (selektif) tip olmalıdır; IΔn'de açma süresi 130–500 ms aralığındadır.
Yalnızca akım kademelemesi ile selektivite garantilenmez; üst rölenin "S" markası ya da gecikme ayarı olmalıdır.
Test Butonu ve Periyodik Kontrol
Her kaçak akım rölesinde bir T (test) butonu bulunur. Buton, IΔn'nin üzerinde bir yapay kaçak akım oluşturarak açma mekanizmasını dener; açma süresini ve hassasiyetini doğrulamaz. Üretici talimatına göre (çoğunlukla altı ayda bir) basılır. Açma akımı ve süresi, periyodik kontrolde RCD test cihazıyla ölçülür: genel tipte IΔn'de ≤ 300 ms, 5×IΔn'de ≤ 40 ms; ayrıca devrenin TS HD 60364-4-41 Tablo 41.1'deki ayırma süresini (TN 230 V son devre için 0,4 s) ve EİTY Madde 39'daki 0,2 s şartını sağladığı kontrol edilir.
Sık Sorulan Sorular
30 mA mı 300 mA mı seçilmeli?
Priz ve seyyar cihaz devrelerinde 30 mA (TS HD 60364-4-41 411.3.3); ana dağıtımda yangın koruması ve seçicilik için 300 mA S tipi seçilir. Üst kademe S tipi ve en az üç kat IΔn ile seçicilik sağlanır.
A tipi ve AC tipi farkı nedir?
AC tipi sadece sinüsoidal AC; A tipi darbeli DC bileşenli kaçakları da algılar. Elektronik yüklü modern tesisatlarda A tipi tercih edilir.
B tipi nerede gerekir?
Üç fazlı frekans konvertörü gibi düz DC kaçak üretebilen yüklerde B tipi kullanılır. EV şarjda B tipi veya A tipi + RDC-DD (6 mA DC) yeterlidir. GES'te inverter DC kaçak akımı şebekeye aktarmıyorsa (üretici beyanı) A tipi, aksi hâlde B tipi seçilir.
Bu içerik bilgilendirme amaçlıdır. Kesin seçim için tesis tipi, mevzuat ve saha koşulları esas alınarak yetkili mühendis görüşü alınmalıdır.
İlgili kaynaklar: Kaçak Akım Rölesi Neden Atar?, TMŞ Seçim Rehberi, Sigorta / TMŞ Seçim Aracı, Topraklama değeri kaç olmalı?, VoltSim şarj istasyonu simülasyonu.