Teklif Al
Mevzuat & Uyumluluk

Elektrik Kuvvetli Akım Tesisleri

Hazırlayan: VoltGuard Mühendislik Ekibi · Son gözden geçirme:

Elektrik kuvvetli akım tesisleri, enerjinin üretiminden tüketimine kadar olan zincirde can ve mal güvenliği bakımından özel kurallara tabi tesislerdir. Temel düzenleme Elektrik Kuvvetli Akım Tesisleri Yönetmeliği'dir (RG 30.11.2000/24246; son değişiklik 11.05.2023/32187).

Öne Çıkanlar

Kuvvetli Akım Tesisi Nedir ve Yönetmelik Neyi Kapsar?

Kuvvetli akım tesisleri, elektrik enerjisinin üretilmesini, geriliminin veya özelliğinin değiştirilmesini, depolanmasını, iletilmesini, dağıtılmasını ve mekanik enerji, ışık, ısı veya kimyasal enerji gibi başka biçimlere dönüştürülerek kullanılmasını sağlayan tesislerdir. Bu tesislerin ortak özelliği, belirli durumlarda yaklaşma veya dokunma halinde insanlar, diğer canlılar ve eşyalar için tehlike oluşturabilmeleridir. Bu nedenle kurulum, işletme ve bakım aşamalarının her biri güvenlik esaslı kurallara bağlanmıştır.

Elektrik Kuvvetli Akım Tesisleri Yönetmeliği'nin (RG 30.11.2000/24246) temel amacı, bu tesislerin can güvenliği başta olmak üzere güvenli biçimde tesis edilmesini ve işletilmesini sağlamaktır. Kapsam, üretim santrallerinden ana ve ara indirici merkezlere, iletim ve dağıtım şebekelerinden dağıtım transformatör merkezlerine kadar geniş bir alana uzanır. Buna karşılık iç tesisler, elektrikli taşıtların besleme ve cer hatları ile maden işletmelerindeki elektrik tesisleri gibi bazı tesisler ayrı düzenlemelere tabi olabilir; tereddüt halinde tesisin kapsama girip girmediği yetkili idarenin değerlendirmesiyle netleşir. Yüksek gerilim tesisi olan işletmelerde bu kuralların sahada sürekli uygulanması trafo işletme sorumluluğu kapsamında takip edilir.

Alçak Gerilim ve Yüksek Gerilim Ayrımı

Ayrım, fazlar arası gerilimin etkin değerine göre yapılır. Sahada 1–36 kV dağıtım gerilimleri için "orta gerilim (OG)" terimi de kullanılır; yönetmelik bu aralığı yüksek gerilim içinde sayar.

Güvenlik Mesafeleri ve Erişime Karşı Koruma

Kuvvetli akım tesisleri, her türlü işletme durumunda cana ve mala zarar vermeyecek biçimde tasarlanmalıdır. Bu ilkenin pratik karşılığı, gerilim altındaki bölümlere kazara dokunmanın imkansız kılınması ve gerekli güvenlik açıklıklarının bırakılmasıdır. Dikkatsizlikle bile yaklaşılabilecek noktalarda, gerilim altındaki çıplak parçalar erişilemez hale getirilmeli veya koruyucu engeller, kutular ve kilitli mekanlarla ayrılmalıdır.

Bırakılması gereken asgari açıklıklar gerilim seviyesiyle birlikte artar. Gerilim altındaki parçalar ile topraklanmış bölümler arasındaki mesafe, fazlar arası açıklık, geçit yükseklikleri ve tel çit/parmaklık gibi koruma düzenleriyle aygıtlar arasındaki uzaklıklar; yapı içi ve açık hava tesisleri için ayrı ayrı belirlenir. Geçit genişlikleri, kapı ölçüleri, kaçış yolu uzunlukları ve manevra kollarının yüksekliği de aynı çizelgelerde verilir. Değerler gerilim seviyesine göre yönetmeliğin ilgili çizelgelerinden okunmalıdır; prefabrik trafo merkezlerinde ayrıca TS EN 62271-202 tip testleri esas alınır.

Koruma, Topraklama ve Aşırı Akım/Gerilim Önlemleri

Topraklama dolaylı temasa karşı korumanın temelidir ve Elektrik Tesislerinde Topraklamalar Yönetmeliği'ne (RG 21.08.2001/24500) göre tasarlanır; YG toprak hatalarında izin verilen dokunma gerilimi, hata süresine bağlı olarak Madde 5-d Şekil-6'da verilir. Metal gövdeli aygıtlar ve koruyucu kutular topraklama iletkenine bağlanmalı, koruma düzenleri şebeke tipine uygun seçilmelidir.

Aşırı akımlara karşı koruma genel olarak sigorta, minyatür kesici ve kesicilerle sağlanır. Bu elemanlar, bulundukları noktada oluşabilecek en büyük kısa devre akımını güvenle kesebilecek değerde seçilmeli; tel sarılarak köprülenmiş veya yamanmış sigortalar kesinlikle kullanılmamalıdır. Koruma rölelerinin ayarları, işletme elemanlarının kısa devreye dayanma sürelerini aşmayacak biçimde koordine edilmelidir.

Aşırı gerilimler ise kaynağına göre ele alınır: bağlama olayları ve toprak temasları gibi iç aşırı gerilimlerde yıldız noktasının uygun biçimde topraklanması ve bağlama tekniği önlemleri; yıldırım kaynaklı dış aşırı gerilimlerde ise toprak (koruma) iletkenleri, parafudr ve eklatör gibi koruyucu aygıtlar devreye girer. Dağıtım trafosunun korunması için yönetmeliğin Madde 38 (AG çıkışında termik-manyetik ana kesici) ve Madde 40 (400 kVA'ya kadar sigortalı ayırıcı, üstünde röleli kesici; 1600 kVA'ya kadar uygun sigortalı yük ayırıcısı) hükümleri uygulanır.

Sorumluluklar, Kontrol Periyotları ve Çalışma Güvenliği

Yönetmeliğin Madde 60'ına göre tüm yüksek gerilimli kuvvetli akım tesislerinde teknik konulardan sorumlu bir elektrik mühendisi bulunur; 154 kV ve üstü tesislerde en az bir elektrik mühendisi işletme sorumlusu olarak görevlendirilir. İşletme sorumluluğunun usulü EMO'nun Elektrik Yüksek Gerilim Tesisleri İşletme Sorumluluğu Yönetmeliği'nde (RG 18.03.2004/25406) düzenlenir; ayrıntılar YG işletme sorumluluğu rehberindedir. Bu kişi, izlenecek iş güvenliği yöntemlerini belirler, gerekli araç gereci tespit eder ve kurallara uyumu denetler.

Hava hatları ve direkler topraklamalarıyla birlikte belirli aralıklarla yoklanır; hava hatları dışındaki kuvvetli akım tesislerinde yönetmelik yoklama aralığının 2 yılı geçmemesini ister. Topraklamalar Yönetmeliği Ek-P, üretim-iletim-dağıtım tesislerinde 2 yıl, hatlarda 5 yıl ölçüm periyodu önerir. İş yerlerinde ise transformatör ve elektrik tesisatı İş Ekipmanları Yönetmeliği EK-III Tablo-3'e göre yılda bir kontrol edilir (değişik RG 23.12.2025/33116). Tüm yoklama ve bakımlar kayıt altına alınır; güncel metni kontrol edin.

Bakım ve onarımda TS EN 50110-1'deki beş emniyet kuralı şu sırayla uygulanır: ayırma, tekrar gerilim verilmesinin önlenmesi (kilit ve uyarı levhası), gerilim yokluğunun ölçülmesi, topraklama ve kısa devre etme, komşu gerilimli bölümlere karşı önlem. Uygulama ayrıntıları enerjisiz çalışma rehberindedir. VoltGuard, OG hücrelerinde bu sıraya göre manevra ve bakım yapar.

Sık Sorulan Sorular

Kuvvetli akım ile zayıf akım arasındaki fark nedir?

Kuvvetli akım tesisleri, enerjinin üretimi, dönüştürülmesi, iletimi ve kullanımıyla ilgili olup yaklaşma veya dokunma halinde tehlike doğurabilen güç tesisleridir. Zayıf akım ise haberleşme, sinyal ve veri gibi düşük enerjili sistemleri kapsar. Bu rehberin konusu kuvvetli akım tesisleridir ve bunlar can güvenliği esaslı özel kurallara tabidir.

Alçak gerilim ve yüksek gerilim sınırı kaç volttur?

Ayrım fazlar arası etkin gerilim değerine göre yapılır. 1000 V ve altı alçak gerilim, 1000 V üzeri yüksek gerilim olarak kabul edilir. Alçak gerilimde 50 voltun üzerindeki değerler tehlikeli gerilim sayılır ve koruma önlemleri buna göre tasarlanır.

Kuvvetli akım tesisleri ne sıklıkla kontrol edilmelidir?

Elektrik Kuvvetli Akım Tesisleri Yönetmeliği hava hatları dışındaki tesislerde yoklama aralığının 2 yılı geçmemesini ister. İş yerlerinde transformatör ve elektrik tesisatı İş Ekipmanları Yönetmeliği EK-III'e göre yılda bir kontrol edilir. Güncel metni kontrol edin.

Yüksek gerilim tesisinde elektrik mühendisi bulundurmak zorunlu mu?

Evet. Elektrik Kuvvetli Akım Tesisleri Yönetmeliği Madde 60'a göre tüm yüksek gerilimli tesislerde teknik konulardan sorumlu bir elektrik mühendisi bulunur; 154 kV ve üstünde en az bir elektrik mühendisi işletme sorumlusu olarak görevlendirilir. Yüksek gerilim altında çalışma ise yalnızca yetkili belge sahibi personel veya mühendis gözetiminde yapılabilir.

Bakım sırasında gerilimi kesmek tek başına yeterli mi?

Hayır. TS EN 50110-1'e göre ayırma, tekrar gerilim verilmesini önleme, gerilim yokluğunu ölçme, topraklama ve kısa devre etme ile komşu gerilimli bölümlere karşı önlem adımlarının tamamı sırayla uygulanır.

Resmî Kaynaklar

Bu sayfa genel bilgi verir; madde ve periyotlar için yönetmeliklerin güncel metnini kontrol edin.

İlgili kaynaklar: Trafo periyodik bakımı · Topraklama · VoltSim trafo merkezi simülasyonu.

Yeni bir trafo merkezi mi kuruyorsunuz?Köşk montajından devreye almaya ve geçici kabule kadar yüksek gerilim tesisinizi yönetmeliklere uygun kuralım.
Trafo Merkezi Kurulumu Teklif Al

← Tüm rehberler: Bilgi Bankası