Trafo (Yüksek Gerilim) İşletme Sorumluluğu Nedir?
Elektrik Kuvvetli Akım Tesisleri Yönetmeliği Madde 60, tüm YG tesislerinde teknik konulardan sorumlu bir elektrik mühendisi bulunmasını ister. Bu görevin kapsamı, kimlerin üstlenebileceği ve raporlama düzeni ise EMO'nun YG İşletme Sorumluluğu Yönetmeliği ile tanımlanır.
Öne Çıkanlar
- Dayanak: Elektrik Kuvvetli Akım Tesisleri Yönetmeliği (RG 30.11.2000/24246) Madde 60 ve TMMOB EMO Elektrik YG Tesisleri İşletme Sorumluluğu Yönetmeliği (RG 18.03.2004/25406; son değişiklik 05.10.2024/32683). Trafo merkezleri, OG hücreleri ve şalt tesisleri kapsamdadır.
- Sorumluluğu, EMO tarafından bu hizmet için belgelendirilmiş elektrik mühendisi veya elektrik yüksek mühendisi üstlenir.
- Hizmet ya işletmede tam gün-tam yıl çalışan belgeli bir mühendisle ya da SMM belgesine sahip bir mühendisle EMO onaylı sözleşme üzerinden yürütülür.
- İşletme sorumlusu; tek hat şeması ve manevra yönergelerini hazırlar, personel eğitimini ve güvenlik malzemelerinin kontrolünü sağlar, enerji sağlayan kuruluş nezdinde işvereni temsil eder.
- Denetim sıklığı, raporlama düzeni ve bir mühendisin üstlenebileceği tesis sayısı ile toplam güç EMO düzenlemeleriyle belirlenir; güncel değerler için EMO'nun yürürlükteki kararlarını kontrol edin.
İşletme Sorumluluğu Nedir ve Hangi Tesisleri Kapsar?
Yüksek gerilim tesisleri işletme sorumluluğu, anma değeri 1 kV'un üzerindeki elektrik tesislerinin güvenli ve kesintisiz işletilmesi için tutulan teknik gözetim hizmetidir. Amaç; can ve mal güvenliğini korumak, arıza ve yanlış manevradan kaynaklanan ekonomik kayıpları önlemektir. Kapsam, enerjinin alındığı noktadan AG ana şalterine kadar uzanan bölümü, yani trafo merkezini, orta gerilim hücrelerini ve şalt tesislerini içerir.
EMO yönetmeliği Madde 4'e göre yükümlülük tesisin geçici kabulüyle başlar ve tesis gerilim altında kaldığı sürece devam eder. Kendi trafosu ya da OG dağıtım tesisi bulunan fabrika, AVM, hastane, otel, soğuk hava deposu ve tarımsal sulama tesisi gibi aboneler bu kapsamdadır.
İşletme Sorumluluğunu Kim Üstlenebilir?
Bu hizmeti, Elektrik Mühendisleri Odası (EMO) tarafından belgelendirilmiş elektrik mühendisi veya elektrik yüksek mühendisi üstlenebilir; belge için EMO'nun meslek içi eğitimine katılım aranır. EMO yönetmeliğinin dayanağı 6235 sayılı TMMOB Kanunu'dur; tesis sahibi açısından mühendis bulundurma yükümlülüğü ise EKAT Madde 60'tan gelir.
- Tesiste tam gün ve tam yıl esasıyla çalışan, belge sahibi bir mühendis sorumluluğu doğrudan üstlenebilir.
- İşletmede uygun nitelikte mühendis yoksa hizmet, SMM (Serbest Müşavir Mühendis) belgesi ve YG işletme sorumluluğu belgesi olan bir mühendisle EMO onaylı sözleşme üzerinden alınabilir.
- Bir mühendisin üstlenebileceği tesis sayısı ve toplam güç, EMO'nun belirlediği üst sınırla sınırlandırılmıştır; sulama trafoları için ayrı sınırlar tanımlanabilir. Güncel sınırlar için EMO kararını kontrol edin.
- Kamu veya özel sektörde kadrolu mühendisler, yalnızca görevlendirildikleri adresteki tek abonelikli YG tesisinin sorumluluğunu üstlenebilir.
İşletme Sorumlusunun Başlıca Görevleri
İşletme sorumlusu, tesisin teknik güvenliğinden sorumlu kişidir ve işveren adına enerji sağlayan kuruluş karşısında muhatap olur. Görevi devraldığında önce mevcut tesisi denetler, işletme açısından kusur ve eksiklikleri belirleyip işverene raporlar.
- Tesisin tek hat şemasını hazırlayıp YG hücrelerinin bulunduğu bölüme astırmak.
- Manevra yönergelerini hazırlamak, işletme personeline imza karşılığı vermek ve sahaya levha olarak asılmasını sağlamak.
- İşletme personelinin eğitimini sağlamak ve yanlış manevrayı önleyecek tedbirleri almak.
- Güvenlik malzemelerinin yeterliliğini, bakım ve testlerini düzenli aralıklarla kontrol ettirmek.
- Arıza açmalarını değerlendirip gerekli manevra talimatını vermek, kesinti ve yeniden enerjilendirme için enerji sağlayan kuruluşla iletişimi yürütmek.
- Bakım çalışmalarında teçhizatın gerilimden izole ve topraklanmış olarak teslimini, bakım sonrası kontrollü devralınmasını koordine etmek.
- Topraklama ölçümlerini Elektrik Tesislerinde Topraklamalar Yönetmeliği ve İş Ekipmanları Yönetmeliği EK-III'e göre (işyerlerinde en fazla yılda bir) yaptırmak ve periyodik durum raporlarını hazırlamak.
Sözleşme, Raporlama ve İşverenin Sorumlulukları
SMM mühendisle yürütülen hizmette taraflar arasında EMO onaylı bir sözleşme düzenlenir; yerinde denetim sıklığı EMO düzenlemesiyle belirlenir (güncel metni kontrol edin). İşletme sorumlusu; tesisin durumuna, yapılan çalışmalara, varsa sorunlara ve çözüm önerilerine ilişkin raporunu belirli aralıklarla işverene, enerji sağlayan kuruluşa ve ilgili EMO birimine iletmekle yükümlüdür.
İşveren tarafında da somut yükümlülükler vardır. İşveren; sorumlunun talep ettiği bakım, onarım ve güvenlik malzemelerini temin etmeli, mühendisi görevin gerektirdiği ölçüde yetkili kılmalı ve işletme sorumlusu değişikliklerini enerji sağlayan kuruluş ile EMO'ya bildirmelidir. Sorumlunun yazılı talimat ve uyarılarına uyulmamasından doğacak kayıplardan işveren sorumlu tutulur. Sorumlu ayrılır veya sözleşme sona ererse, tesis çalışmaya devam ediyorsa derhal yeni bir işletme sorumlusu belirlenip bildirilmesi gerekir.
VoltGuard, işletme sorumluluğunu üstlendiği tesislerde ilk iş olarak mevcut tek hat şemasını sahayla karşılaştırır ve manevra yönergesini hücre bazında yeniden hazırlar.
Sık Sorulan Sorular
Hangi tesisler için işletme sorumlusu tutmak gerekir?
Anma gerilimi 1 kV'un üzerindeki yüksek gerilim tesisleri için işletme sorumlusu gerekir. Kendi trafo merkezi, orta gerilim hücreleri veya şalt tesisi bulunan fabrika, hastane, otel, AVM, soğuk hava deposu ve sulama tesisi gibi aboneler bu kapsamdadır. Dayanak EKAT Madde 60 ve EMO YG İşletme Sorumluluğu Yönetmeliği'dir (RG 18.03.2004/25406).
İşletme sorumlusu kim olabilir?
EMO tarafından bu hizmet için belgelendirilmiş elektrik mühendisi ya da elektrik yüksek mühendisi olabilir. Hizmet, ya tesiste tam gün-tam yıl çalışan belgeli mühendisle ya da SMM belgesine sahip bir mühendisle EMO onaylı sözleşme üzerinden yürütülür.
Bir mühendis kaç tesisin işletme sorumluluğunu üstlenebilir?
Üstlenilebilecek tesis sayısı ve toplam güç, EMO'nun belirlediği üst sınıra tabidir. Sınırlar zaman zaman güncellendiği ve sulama trafoları gibi durumlarda farklı tanımlanabildiği için güncel EMO kararını kontrol edin.
İşletme sorumlusu tesisi ne sıklıkla denetler ve rapor verir?
Yerinde denetim ve raporlama sıklığı EMO düzenlemesiyle belirlenir; sorumlu, raporunu işverene, enerji sağlayan kuruluşa ve EMO'ya sunar. İşyerlerinde topraklama ve transformatör kontrolleri İş Ekipmanları Yönetmeliği EK-III'e göre en fazla yılda bir yapılır (değişik RG 23.12.2025/33116).
İşletme sorumlusu ayrılırsa ne yapılmalı?
Sözleşmenin feshi, görev değişikliği veya benzeri nedenlerle sorumluluk sona ererse ve tesis çalışmaya devam ediyorsa, işveren gecikmeden yeni bir işletme sorumlusu belirlemeli ve bu durumu enerji sağlayan kuruluş ile EMO'ya bildirmelidir.
Resmî Kaynaklar
Bu içerik yalnızca bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki danışmanlık niteliği taşımaz. EMO kararları ve sınırlar değişebilir; mevzuat atıfları 24.10.2026 tarihinde kontrol edilmiştir.
İlgili kaynaklar: İşletme Sorumluluğu Ücreti Hesaplama (EMO 2026), Trafo Bakım Kontrol Listesi, Trafo Bakımı Nasıl Yapılır?, SMM Nedir?, VoltSim Trafo Merkezi.