Elektrik Tesisat Standartları: TS HD 60364
TS HD 60364 serisi, alçak gerilim elektrik tesisatlarının tasarım, kurulum ve doğrulamasında Türkiye ve Avrupa'da referans alınan temel güvenlik standardıdır. Standart kendi başına gönüllüdür; ancak proje ve periyodik kontrol mevzuatı ona atıf yaptığı için uygulamada fiilen esas alınır.
Öne Çıkanlar
- TS HD 60364, IEC tarafından yayımlanan ve HD (Harmonization Document) olarak Avrupa'da uyumlaştırılan, alçak gerilim elektrik tesislerinin güvenliğinde referans alınan standart serisidir.
- Seri; tasarım, montaj ve doğrulama kurallarını kapsar ve kişilerin, evcil hayvanların ve mülkün elektriksel tehlikelere karşı güvenliğini hedefler.
- Konutlar, ticari ve sanayi binaları, şantiyeler, marinalar, tıbbi mekanlar, güneş enerjisi (PV) sistemleri ve elektrikli araç şarjı gibi pek çok kullanım alanını kapsar.
- Temel koruma başlıkları; elektrik çarpmasına, ısıl etkilere, aşırı akıma, arıza akımlarına ve aşırı gerilimlere karşı korumadır.
- Standart, başlangıç (ilk) doğrulaması ve periyodik doğrulama olmak üzere iki aşamalı kontrol yaklaşımı tanımlar.
- Kaçak akım koruma rölesi (RCD) ile 30 mA ek koruma (TS HD 60364-4-41, 411.3.3), aşırı gerilim koruma cihazları (-4-443, -5-534) ve kablo akım taşıma kapasiteleri (-5-52) serinin sahada en çok başvurulan bölümleridir.
TS HD 60364 Nedir ve Neyi Kapsar?
TS HD 60364, alçak gerilim elektrik tesislerinin nasıl tasarlanacağını, monte edileceğini ve devreye alınmadan önce nasıl doğrulanacağını belirleyen bir standart serisidir. Uluslararası Elektroteknik Komisyonu (IEC) tarafından geliştirilen IEC 60364 metni, Avrupa'da HD (Harmonization Document) statüsünde uyumlaştırılmış, Türkiye'de de TS HD öneki ile benimsenmiştir.
Serinin amacı, elektrik tesisinin makul kullanımı sırasında ortaya çıkabilecek tehlikelere karşı insanları, evcil hayvanları ve mülkü korumak ve tesisin doğru çalışmasını güvence altına almak. Standart yalnızca konutları değil; ticari ve kamuya açık binaları, sanayi tesislerini, tarım ve hayvancılık yapılarını, prefabrik binaları, inşaat şantiyelerini, marinaları, tıbbi mekanları, dış aydınlatmayı, güneş pili (PV) sistemlerini ve elektrikli araç besleme kaynaklarını da kapsar. Standardın tasarım bölümleri elektrik projesi hazırlanırken, doğrulama bölümü ise işletmedeki tesisatın kontrolünde esas alınır.
Seri modüler bir yapıdadır. Bölüm 1 ana ilkeleri ve tanımları verir; Bölüm 4 koruma kurallarını; Bölüm 5 teçhizatın seçimi ve montajını; Bölüm 6 doğrulamayı; Bölüm 7 ise banyo (7-701), şantiye (7-704), tıbbi mahaller (7-710), PV sistemleri (7-712) ve elektrikli araç beslemeleri (7-722) gibi özel mahaller için ek kuralları ele alır. Bölümlerin baskıları farklıdır; örneğin IEC 60364-7-712'nin 2025 baskısı ve IEC 60364-5-52'nin 2024 tarihli 1. değişikliği yayımlanmıştır, TS HD karşılıklarının güncelliğini TSE kataloğundan kontrol edin.
Koruma İlkeleri: Güvenliğin Temeli
Bölüm 4, birbirini tamamlayan koruma önlemlerini tanımlar:
- Elektrik çarpmasına karşı koruma: Doğrudan ve dolaylı dokunmaya karşı önlemler; temel yalıtım, koruyucu topraklama, eş potansiyel dengeleme ve beslemenin otomatik ayrılmasıyla sağlanır; RCD ek koruma olarak kullanılır.
- Isıl etkilere karşı koruma: Aşırı ısınma, yangın ve yanık riskini azaltmaya yönelik tedbirler.
- Aşırı akıma karşı koruma: Aşırı yük ve kısa devre akımlarının iletkenlere ve teçhizata zarar vermeden kesilmesi.
- Arıza (kaçak) akımlarına karşı koruma: Toprak arızalarının güvenli ve hızlı şekilde devre dışı bırakılması.
- Aşırı gerilimlere karşı koruma: Atmosfer kaynaklı (yıldırım) ve anahtarlama kaynaklı gerilim darbelerine karşı parafudr/aşırı gerilim koruma cihazları.
- Besleme kesintisine ve gerilim bozulmalarına karşı koruma ile elektromanyetik uyumluluk (EMC) tedbirleri.
Tasarım ve Teçhizat Seçimi Esasları
Standart; besleme kaynağının karakteristiklerinin değerlendirilmesini, talep edilen gücün ve eşzamanlılığın belirlenmesini, çevre koşullarının (ortam sıcaklığı, nem, mekanik etkiler) sınıflandırılmasını ve buna göre iletken kesitlerinin, döşeme yöntemlerinin ve koruma cihazlarının seçilmesini ister.
Uygulamada bu, somut hesaplara dönüşür: hattın tasarım (yük) akımı Ib, seçilen koruma elemanının anma akımı In ve kablonun gerçek akım taşıma kapasitesi Iz arasında Ib ≤ In ≤ Iz koşulunun sağlanması; kısa devre akımının kesicinin kesme kapasitesini aşmaması; gerilim düşümü ve topraklama çevrim empedansı tahkikleri. Nötr ve koruma iletkeni (PE) kesitleri, topraklama sistemi tipi (TN, TT, IT) ve potansiyel dengeleme bağlantıları da bu aşamada belirlenir.
Türkiye'de standart kendi başına gönüllüdür; bağlayıcılığı mevzuattaki atıflardan gelir. Elektrik Tesisleri Proje Yönetmeliği (RG 30.12.2014/29221 mükerrer) Madde 5, tasarımda TS, EN ve IEC standartlarının esas alınmasını ister; İş Ekipmanları Yönetmeliği EK-III de periyodik kontrolü TS HD 60364 serisine bağlar. Standart, Elektrik İç Tesisleri Yönetmeliği (RG 04.11.1984/18565) ve Elektrik Tesislerinde Topraklamalar Yönetmeliği ile birlikte uygulanır; çelişki halinde yönetmelik hükmü bağlayıcıdır.
Seçicilik (Selektivite) Neden Önemli?
Seçicilik, bir arıza anında yalnızca arızanın bulunduğu devrenin koruma elemanının açması, üst kademedeki ana koruma elemanlarının ise devrede kalması anlamına gelir. Doğru kurgulanmış bir seçicilik, bir prizde oluşan kısa devre yüzünden tüm binanın elektriğinin kesilmesini önler.
Bunun karşılığı kesintisiz hizmet, daha hızlı arıza tespiti ve daha az ikincil hasardır. Genel tesisatta seçicilik bir tasarım hedefidir; güvenlik servislerini besleyen devrelerde (TS HD 60364-5-56) ve tıbbi mahallerde (7-710) ise standart seçiciliği açıkça ister. Seçicilik; koruma cihazlarının akım-zaman eğrilerinin karşılaştırılması ve üretici seçicilik tablolarıyla tasarım aşamasında doğrulanır.
Doğrulama, Periyodik Kontrol ve Sorumluluklar
Standart iki aşamalı bir doğrulama anlayışı getirir. Başlangıç (ilk) doğrulaması, tesis işletmeye alınmadan önce yapılır; burada gözle kontrolün yanı sıra yalıtım direnci ölçümü, süreklilik testleri ve gerilim düşümü tahkikleri gibi testler tamamlanır. Periyodik doğrulama ise tesisin zamanla bozulmadığını teyit etmek için belirli aralıklarla tekrarlanır.
Periyodik kontrollerde topraklama çevrim empedansı, RCD açma akımı ve açma süresi, kablo-şalter koordinasyonu ve gözle kontrol bulguları değerlendirilir. Ölçümler TS HD 60364-6'ya göre yapılır; örneğin 500 V DC test geriliminde yalıtım direnci en az 1 MΩ olmalıdır. İşyerlerinde periyot, İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği EK-III Tablo-3'e göre standartta aksi yoksa en fazla 1 yıldır (değişik RG 23.12.2025/33116, güncel metni kontrol edin).
Tasarımı, projeyi ve raporları hazırlayan mühendisler; bunların mevzuata, standartlara ve tekniğe uygunluğundan sorumludur ve onay yetkilisinin onayı bu sorumluluğu ortadan kaldırmaz. VoltGuard periyodik kontrol raporlarında her ölçümün TS HD 60364-6'daki hangi test adımına karşılık geldiğini ayrı ayrı belirtir.
Sık Sorulan Sorular
TS HD 60364 ile IEC 60364 arasındaki fark nedir?
Teknik içerik aynı kaynaktan gelir. IEC 60364 uluslararası standardın özgün halidir; HD (Harmonization Document) bu metnin Avrupa'da uyumlaştırılmış sürümüdür ve TS HD öneki ise standardın Türkiye'de Türk Standardı olarak benimsenmiş halini gösterir.
TS HD 60364 hangi gerilim seviyesini kapsar?
Seri, adından da anlaşılacağı gibi alçak gerilim elektrik tesislerine yöneliktir; binaların ve sahaların iç tesisat tasarımı, montajı ve doğrulaması bu kapsamdadır. Yüksek gerilim tesisleri için ayrı mevzuat ve standartlar geçerlidir.
Elektrik tesisatı kontrolleri ne sıklıkla yapılmalı?
Standart, başlangıç doğrulamasının ardından periyodik doğrulamayı öngörür. İşyerlerinde süre İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği EK-III Tablo-3'e göre belirlenir: ilgili standartta aksi yoksa en fazla 1 yıl (değişik RG 23.12.2025/33116).
Seçicilik (selektivite) zorunlu mu?
Genel tesisatta seçicilik bir tasarım hedefidir, mutlak şart değildir. Güvenlik servislerini besleyen devrelerde (TS HD 60364-5-56) ve tıbbi mahallerde (TS HD 60364-7-710) ise standart seçiciliği açıkça ister.
Kaçak akım koruma rölesi (RCD) bu standartta neden öne çıkıyor?
RCD, faz ve nötr akımları arasındaki farkı algılayarak açar. TS HD 60364-4-41 (411.3.3), 32 A'ya kadar genel kullanım priz devrelerinde 30 mA RCD'yi ek koruma olarak ister; TT sistemde ise çoğu zaman otomatik ayırmayı sağlayan tek cihazdır. Periyodik kontrollerde açma akımı ve açma süresi test cihazıyla ölçülür.
Kaynaklar
- TSE - TS HD 60364 serisi (güncel baskıları katalogdan kontrol edin)
- Elektrik Tesisleri Proje Yönetmeliği (RG 30.12.2014/29221 mükerrer), Madde 5
- İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği (RG 25.04.2013/28628; EK-III değişik 23.12.2025/33116)
- Elektrik İç Tesisleri Yönetmeliği (RG 04.11.1984/18565)
Bu içerik yalnızca genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki/teknik bağlayıcılığı yoktur. Mevzuat atıfları 24.10.2026 tarihinde kontrol edilmiştir.
İlgili kaynaklar: Kaçak Akım Rölesi Seçimi, Kablo Akım Taşıma Tablosu, TMŞ Seçimi, Elektrik Tesisatı Periyodik Kontrolü, VoltSim Pano.